Werken in een besloten ruimte is een van de gevaarlijkste activiteiten op de werkvloer. Zuurstoftekort, giftige gassen, explosiegevaar — de risico’s zijn onzichtbaar en kunnen razendsnel dodelijk zijn. Eén van de verplichte veiligheidsmaatregelen bij dit soort werkzaamheden is de aanwezigheid van een mangatwacht. Maar wat doet een mangatwacht precies, en wanneer ben je verplicht er één in te zetten?
Wat is een mangatwacht?
Een mangatwacht is de persoon die permanent buiten een besloten ruimte toezicht houdt terwijl er iemand binnenin aan het werk is. De naam verwijst naar het mangat — de toegangsopening van een besloten ruimte zoals een tank, silo of rioolingang. De mangatwacht houdt de wacht bij die opening en verlaat zijn post nooit zolang er iemand in de ruimte aanwezig is.
In de praktijk worden de termen mangatwacht, buitenwacht en veiligheidswacht door elkaar gebruikt. Ze beschrijven dezelfde functie: iemand die van buitenaf toezicht houdt op wie een besloten ruimte betreedt, die permanent in contact staat met de medewerker binnenin en onmiddellijk ingrijpt bij elk incident. Bij Kubus Safety valt deze rol onder de veiligheidswacht.
Wat is een mangat?
Een mangat is de toegangsopening tot een besloten ruimte — het gat waardoorheen een medewerker de ruimte betreedt. Dat kan een verticale opening zijn bovenaan een tank of silo, een luik in een vloer, een rioolingang of een zijdelingse opening aan de wand van een installatie. Veel mangaten zijn voorzien van een luik of mangatdeksel en worden verticaal betreden via een ingebouwde ladder of met behulp van een takelsysteem.
Wat zijn de taken van een mangatwacht?
De taken van een mangatwacht lijken op het eerste gezicht passief, maar zijn in werkelijkheid bijzonder verantwoordelijk en vereisen permanente alertheid.
Toegangsbeheer:
De mangatwacht controleert de werkvergunning en gasvrijverklaring voordat iemand de besloten ruimte betreedt. Niemand gaat naar binnen zonder geldige documenten. Hij registreert wie de ruimte betreedt en wanneer, en houdt continu bij hoeveel personen er zich binnenin bevinden.
Permanente communicatie:
De mangatwacht staat voortdurend in contact met de medewerker(s) in de besloten ruimte, via portofoon, klopsignalen of een reddingslijn. In België is de mangatwacht wettelijk ook de eerstelijnsredder: hij moet in staat zijn om bij nood als eerste in te grijpen en indien nodig de besloten ruimte zelf te betreden om redding uit te voeren — mits hij beschikt over de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen. Dit onderscheidt de Belgische regelgeving van die in Nederland, waar de mangatwacht de ruimte niet mag betreden.
Gasmonitoring tijdens de werkzaamheden:
Terwijl de gasanalist de vrijgavemeting uitvoert vóór de betreding, houdt de mangatwacht de gaswaarden in de gaten tijdens de werkzaamheden. Bij afwijkende meetwaarden geeft hij onmiddellijk het signaal tot evacuatie.
Alarmbeheer en evacuatie:
Bij rookontwikkeling, plotseling wegvallen van communicatie, afwijkende gaswaarden of elk ander teken van gevaar slaat de mangatwacht onmiddellijk alarm. Hij schakelt de interne hulpverlening of externe hulpdiensten in, zorgt dat reddingsmiddelen bereikbaar zijn en coördineert de evacuatie vanuit zijn positie buiten de ruimte.
Controle van de werkomgeving:
De mangatwacht houdt ook de omgeving rond de besloten ruimte vrij. Toegangswegen voor hulpdiensten moeten te allen tijde vrijgehouden worden. Gasflessen of zuurstofcilinders die bij de werkzaamheden gebruikt worden, mogen nooit in de besloten ruimte geplaatst worden — de mangatwacht ziet erop toe dat dit nageleefd wordt.
Wanneer is een mangatwacht verplicht?
In België verplicht de Codex Welzijn op het Werk dat bij elke betreding van een besloten ruimte met potentieel gevaarlijke atmosfeer een mangatwacht aanwezig is. Dat geldt voor tanks, silo’s, reactoren, riolen, kelders, leidingen en alle andere ruimten met beperkte toegang waar risico op verstikking, vergiftiging, bedwelming, brand of explosie reëel is. Zonder mangatwacht mag een besloten ruimte simpelweg niet betreden worden.
Welke certificaten heeft een mangatwacht nodig?
Bij Kubus Safety zijn alle veiligheidswachten die de rol van mangatwacht opnemen gecertificeerd met IS007 — de erkende opleiding voor veiligheidswacht in besloten ruimten — en IS081 voor adembescherming. Dat laatste is essentieel omdat de mangatwacht in België bij nood de besloten ruimte kan moeten betreden voor eerstelijnsredding. Bovenop die specifieke certificaten beschikken alle medewerkers van Kubus Safety over VCA VOL en zijn ze Nederlandstalig, zodat communicatie op de werkvloer altijd helder en eenduidig verloopt.
Het volledige veiligheidsteam bij een besloten ruimte
De mangatwacht werkt nooit alleen. Bij elke betreding van een besloten ruimte is ook een gecertificeerde gasanalist vereist voor de vrijgavemeting en continue gasmonitoring. Komt er ook heetwerk bij kijken, dan is een brandwacht eveneens verplicht aanwezig. Kubus Safety levert alle drie de profielen en kan ze als één geïntegreerd team inzetten op jouw site.
Wil je meer weten over de werkvergunning die bij besloten ruimten verplicht is? Lees onze blog over wat een werkvergunning is en hoe het in de praktijk werkt. Of neem rechtstreeks contact op voor een offerte via onze contactpagina.
