Zuurstoftekort, brandbare gassen, koolstofmonoxide, waterstofsulfide: de gevaarlijkste risico’s in een besloten ruimte of een ATEX-zone ziet, ruikt of voelt u niet op tijd. Een multigasmeter maakt ze meetbaar. Het is een van de belangrijkste stukken veiligheidsmateriaal op een industriële site, maar ook een toestel dat pas betrouwbaar is wanneer het correct gekozen, getest en gebruikt wordt. In dit artikel leggen wij uit wat een multigasmeter is, hoe hij werkt en waar u op moet letten.
Wat is een multigasmeter?
Een multigasmeter is een draagbaar toestel dat meerdere gassen tegelijk meet en een alarm geeft zodra een concentratie een ingestelde grens overschrijdt. Waar een enkelvoudige gasmeter één specifiek gas opvolgt, geeft een multigasmeter in één oogopslag een volledig beeld van de atmosfeer.
De meest gebruikte uitvoering is de viergasmeter. Die meet:
- Zuurstof (O₂): te weinig leidt tot verstikking, te veel verhoogt het brandgevaar sterk.
- Brandbare gassen (LEL): uitgedrukt als percentage van de onderste explosiegrens.
- Koolstofmonoxide (CO): geur- en kleurloos, en al in lage concentraties giftig.
- Waterstofsulfide (H₂S): giftig, en bij hogere concentraties schakelt het uw reukvermogen uit.
Vijfgasmeters voegen daar een extra sensor aan toe, bijvoorbeeld voor vluchtige organische stoffen (VOS) of een specifiek toxisch gas dat op de site aanwezig kan zijn, zoals ammoniak of zwaveldioxide.
Hoe werken de sensoren?
Een multigasmeter combineert verschillende sensortypes, elk geschikt voor een ander soort gas.
- Elektrochemische sensoren meten zuurstof en toxische gassen zoals CO en H₂S. Het gas reageert in de sensor en wekt een kleine stroom op die evenredig is met de concentratie.
- Katalytische sensoren meten brandbare gassen. Het gas verbrandt op een verwarmd element en de temperatuurstijging geeft de concentratie weer. Zo’n sensor heeft zuurstof nodig om correct te meten. Bij zuurstoftekort geeft hij een te lage waarde, wat precies de reden is waarom zuurstof en LEL altijd samen beoordeeld worden. In onze blog over de onderste explosiegrens leggen wij dat uitgebreider uit.
- Infraroodsensoren meten brandbare gassen of CO₂ op basis van lichtabsorptie. Ze hebben geen zuurstof nodig en zijn minder gevoelig voor vergiftiging, maar detecteren niet elk brandbaar gas, waaronder waterstof.
- PID-sensoren (fotoionisatie) meten vluchtige organische stoffen in zeer lage concentraties, uitgedrukt in ppm. Ze zijn nuttig bij oplosmiddelen en koolwaterstofdampen, die ruim onder de explosiegrens al schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid.
Diffusie of pomp: wat is het verschil?
Multigasmeters bestaan in twee uitvoeringen.
Een diffusiemeter meet de lucht die vanzelf naar de sensoren stroomt. Het toestel wordt gedragen in de ademzone van de medewerker, meestal op de borst of de kraag, en meet voortdurend de lucht waarin hij werkt. Dat is de standaard voor persoonlijke gasdetectie tijdens de werken.
Een pompmeter zuigt de lucht actief aan via een slang. Daarmee kan een ruimte worden gemeten zonder ze te betreden, bijvoorbeeld door de slang via een mangat in een tank te laten zakken en op verschillende hoogtes te meten. Voor een vrijgavemeting vóór betreding is een pompmeter daarom onmisbaar. Zonder pomp zou iemand de ruimte moeten betreden om te weten of ze veilig is, en dat is precies wat vermeden moet worden.
Welke alarmen geeft een multigasmeter?
Een multigasmeter waarschuwt met geluid, licht en trilling. Er zijn meerdere soorten alarmen:
- Laag en hoog alarm: twee drempels per gas. Het eerste vraagt om waakzaamheid, het tweede om onmiddellijke evacuatie.
- TWA-alarm: de gemiddelde blootstelling over een werkdag van acht uur overschrijdt de grenswaarde.
- STEL-alarm: de gemiddelde blootstelling over een korte periode, meestal 15 minuten, is te hoog.
- Zuurstofalarm: zowel bij een te laag als bij een te hoog zuurstofgehalte.
De fabrieksinstellingen zijn een vertrekpunt. Welke drempels op uw site gelden, wordt bepaald door de risicoanalyse en de procedures van de opdrachtgever.
Bumptest en kalibratie: waarom ze onmisbaar zijn
Een gasmeter die aanstaat, is nog geen gasmeter die werkt. Sensoren verouderen, raken vervuild of worden vergiftigd door stoffen zoals siliconen of hoge concentraties H₂S. Een defecte sensor geeft niet altijd een foutmelding. Hij toont gewoon nul.
Daarom zijn twee controles essentieel:
De bumptest is een korte functietest waarbij de meter wordt blootgesteld aan een testgas. Zo controleert u of elke sensor reageert en of de alarmen afgaan. De meeste fabrikanten en veiligheidsprocedures schrijven een bumptest voor vóór elk gebruik, of minstens dagelijks.
De kalibratie stelt de meter opnieuw nauwkeurig af met een testgas van bekende concentratie. Die gebeurt periodiek volgens de voorschriften van de fabrikant, en altijd wanneer een bumptest faalt.
Een multigasmeter zonder recente bumptest of geldige kalibratie hoort niet op een werf thuis.
Persoonlijke gasmeter of gebiedsmonitor?
Een persoonlijke multigasmeter meet de atmosfeer rond één medewerker. Een gebiedsmonitor is een groter, verplaatsbaar toestel dat op een vaste plaats wordt opgesteld en een volledige werkzone opvolgt, bijvoorbeeld aan de ingang van een besloten ruimte of rond een installatie tijdens een turnaround. De meest geavanceerde toestellen sturen hun meetwaarden en alarmen ook draadloos door naar een centraal punt, zodat alarmen niet enkel ter plaatse zichtbaar zijn.
Op complexe sites worden beide vaak gecombineerd: een gebiedsmonitor voor de zone, persoonlijke meters voor elke medewerker.
Een gasmeter is geen gasanalist
Een multigasmeter is een meetinstrument. De interpretatie van wat hij meet, is een vak apart. Welke gassen kunnen hier aanwezig zijn? Heeft deze sensor zuurstof nodig om betrouwbaar te meten? Op welke hoogtes moet er gemeten worden? Is een waarde van 0% LEL hier echt geruststellend?
Voor een vrijgavemeting en de opmaak van een gasvrijverklaring is daarom een gecertificeerde gasanalist met IS-013 nodig. Bij complexe gasmengsels of afwijkende meetresultaten is een gasdeskundige de aangewezen partij. Hoe gasmeting past in het volledige verloop van een betreding, leest u in onze blog over veilig een tank of silo betreden.
Multigasmeter huren bij Kubus Safety
Kubus Safety verhuurt professionele gasdetectie, van persoonlijke multigasmeters met en zonder pomp tot gebiedsmonitoren, samen met het bijhorende materiaal zoals ademluchttoestellen, vluchtsets en valbeveiliging. Hebt u naast het materiaal ook een gasanalist, veiligheidswacht of brandwacht nodig? Dan levert u beide in één aanvraag. Wij zijn 24/7 bereikbaar en binnen 2 uur ter plaatse in heel België.
